De Werkende Mens


Excursie omgeving Essen


Om acht uur 's ochtends op 12 oktober 2019 neem ik, samen met 45 andere personen, plaats in de bus van maaskant reizen voor een jubileumexcursie van stichting de Werkende Mens. De Werkende Mens bestaat 25 jaar. Na ruim twee uur rijden zijn we op onze eerste bestemming bij onze oosterburen: Wuppertal, 30 km ten oosten van Düsseldorf, ligt langs de rivier de Wupper en tegen de flanken van de heuvels. De stad is in 1929 onstaan uit de samenvoeging van een aantal steden en dorpen. Er is veel industrie waaronder Bayer en Coroplast. Tijdens de tweede wereldoorlog is een groot deel van de stad verwoest door geallieerde bombardementen maar desondanks is het meeste van de historische stad bewaard gebleven. Doel van ons bezoek aan deze stad is de Schwebebahn (zweeftrein).



Begin 19e eeuw toen de industrialisatie begon onstond er in het Wuppertal een dringende behoefte aan transportmiddelen voor aanvoer van grondstoffen en uitvoer van producten. In verband met ruimtegebrek kwam men op het idee van de schwebebahn boven de rivier de Wupper. Ondernemer Friedrich Harkort liet in 1826 een proefopstelling bouwen. In 1887 werd een commissie opgericht die investeerders zocht. De hangende monorail werd ontworpen door ingenieur Eugen Langen. De bouw nam zes jaar in beslag. De constructie bestaat uit 470 stalen dragers op 12 meter hoogte boven de rivier de Wupper. De dragende sectie heeft één rail per rijrichting en keerlussen aan de eindpunten. Het traject is 13,3 km lang waarvan 10 km boven de rivier.


Op 24 oktober 1900 maakte keizer Wilhelm II een testrit en de exploitatie begon op 1 maart 1901. Het enige ongeluk waarbij doden vielen vond plaats in 1999. Oorzaak: een monteur liet een stuk gereedschap achter waardoor een treinstel ontspoorde en in de Wupper viel. Daarna werd een wagen doorboord door een afgebroken draaistel dat naar beneden kwam.






Na een kop koffie en taart nemen we plaats in de schwebebahn en stappen op de eindhalte weer uit. Een leuke ervaring rijker. We stappen weer in de bus en gaan op weg naar de voormalige villa van metaalgigant Krupp aan de Baldeneysee bij Essen. Het is een korte wandeling tegen de heuvel omhoog naar de villa. Het weer is ons vandaag gunstig gezind. Het is droog en redelijk warm.

De geschiedenis van de familie Krupp in de metaalindustrie begon in 1811 met Friedrich Krupp die een kleine fabriek had in de stad Essen. Zijn zoon Alfred (1812 - 1887) maakte van het bedrijf een grote producent van spoorwegmaterieel. Hij was ook eigenaar van een groot aantal mijnen. Na 1840 werden er ook veel kanonnen vervaardigd voor Rusland, Turkije en Pruisen waardoor Alfred ook bekend stond als de kanonnenkoning. Eind 19e eeuw besloeg de wapenproductie 50% van de gehele productie en zo was het bedrijf uitgegroeid van vijf werknemers naar het grootste bedrijf ter wereld. In 1861 werd bij Krupp de grootste stoomhamer aller tijden in gebruik genomen. De zogenaamde beer, de valhamer aan een dikke ketting, had een gewicht van 50 ton. Met stoom werd het gevaarte weer opgetild. De stoomhamer kreeg de naam Fritz. De hamer zou 50 jaar lang worden gebruikt. Hij werd in 1911 afgebroken.


We bezichtigen de enorme villa waar je veel over de geschiedenis van de familie Krupp kunt zien. Villa Hügel (heuvel) werd in opdracht van Alfred gebouwd. De bouw nam drie jaar in beslag (1870-1873. Het gebouw moest geschikt zijn om koningen, keizers en belangrijke politici te ontvangen. Samen met zijn vrouw Berta en hun zoon en erfgenaam Friedrich-Albert betrok Alfred Krupp in 1873 de villa. De kosten van het 269 kamers tellende gebouw bedroegen ca. 6 miljoen Duitse mark.


Zoon Friedrich-Albert (1854-1902) en zijn vrouw Margarethe begonnen een kunstcollectie met o.a. Vlaamse wandtapijten uit de periode tussen 1500 en 1760. In 1902 werkten er ca. 570 mensen in en rondom de villa. Toen Friedrich-Albert in 1902 overleed werd zijn dochter Bertha op 16 jarige leeftijd erfgenaam van bedrijf en huis. Vier jaar later huwde ze Gustav von Bohlen und Halbach. Zij kregen zeven kinderen. Door de winsten die het bedrijf maakte werd het 'kleine huis', waar nu de expositie is, en overdekte opritten toegevoegd. Na de eerste wereldoorlog en de daarop volgende economische crisis waren de kosten voor het grote gebouw niet meer op te brengen. Na de dood van Margarethe in 1931 verhuisde de familie naar het kleine huis.


In 1943 erfde zoon Alfried Krupp von Bohlen und Halbach het bedrijf en villa. Hij was de laatste die er woonde. Alfried werd na de tweede wereldoorlog tijdens de processen van Neurenburg veroordeeld tot 12 jaar cel vanwege slavernij. Na drie jaar kwam hij alweer vrij. De geallieerden namen de villa over en in 1952 kwam het weer in handen van de familie die er echter niet meer gingen wonen. In 1999 fuseerde Krupp met zijn grootste concurrent Thyssen.





Iedereen de bus weer in voor het laatste hoogtepunt op deze dag dat ca. 20 km ten noordwesten van Essen ligt, De scheepslift van Henrichenburg. De scheepslift ligt in het Dortmund Eems kanaal en overbrugt een hoogteverschil van 14 meter.



De bouw van de lift nam een aanvang in 1894. De lift werd in 1899 in gebruik genomen. Het is een verticale lift met gewichtscompensatie door vijf drijvers. Schepen van maximaal 67 meter lang, 8,2 meter breed en met een diepgang van niet meer dan twee meter konden gebruik maken van de lift. Dit waren schepen tot 750 ton lading. Een hele cyclus duurde 45 minuten. Per dag konden 40 schepen gebruik maken van de installatie. Door het ruimtegebrek tussen de schepen en de bak mochten de schepen niet op eigen kracht in- en uitvaren, ze werden naar binnen naar buiten getrokken met lieren. Het verticaal verplaatsen duurde niet langer dan drie minuten. De lift werd in 1969 gesloten. Door ingebruikname van een nieuwe lift stond de oude lift in 1962 op de nominatie om gesloopt te worden maar gelukkig zag men hier van af.


Werking:

Het totaal gewicht van het beweegbare deel is 3100 ton. Het gewicht blijft gelijk met of zonder schip in de bak. Aan de voor- en achterzijde van de bak zitten twee deuren die los van elkaar kunnen bewegen. Een deur sluit het water af van het kanaal en de tweede het water in de bak. Bij een verticale verplaatsing blijft de deur op kanaalniveau achter om te voorkomen dat het water uit het kanaal stroomt.


Dit hele gewicht wordt gedragen door vijf grote tanks bevestigt onderaan de bak. Deze tanks zijn gevuld met lucht. Alle tanks drijven in grote waterbassins die 33,5 meter diep zijn. De tanks zijn met een vakwerkconstructie verbonden met de bak. De opwaartse kracht van de vijf luchttanks is gelijk aan het gewicht van de bak. Om het schip verticaal te verplaatsen is weinig kracht nodig. Langs de verticale staanders zijn er vier grote spiralen, twee links en rechts van de bak, die ronddraaiden waarmee het bak met inhoud naar boven of naar beneden werd verplaatst. De spiralen zijn elk 24,6 meter lang en 280 millimeter in diameter. Zij houden het geheel ook in evenwicht zodat de bak in alle richtingen horizontaal bleef liggen.


De energie die nodig was, werd opgewekt in de naastgelegen machinekamer. Hier stonden drie stoomketels die stoom leverden voor de stoommachines die op hun beurt de dynamo's aandreven voor de elektriciteit.


In de bak van de lift is de oppervlakte van een boot nagebootst. Daaronder kun de tanks (drijvers) zien. Een ervan is verwijderd. Je kunt via de torens bij het hoger gelegen deel naar boven klimmen waarbij je halverwege naar de andere toren moet oversteken voor het laatste stuk. In de voormalige machinekamer naast de lift is een expositieruimte. Voor en na de lift liggen een aantal antieke boten zoals het vrachtschip Franz Christian uit 1929. Op de foto hieronder zie je het motor compartiment.


In 1914 kwam een grote schutsluis in gebruik. Deze heeft tot 1989 gefunctioneerd. De schutsluis was 93 meter lang, 10 meter breed en was ca. 3 meter diep. Schepen met 1350 ton lading konden hiervan gebruik maken. Om water te sparen liggen aan beide zijden van deze sluis vijf spaarbekkens. Water uit de schutsluis werd hier verzameld bij een neerwaartse verplaatsing van een schip en weer terug in de sluis gevoerd als een schip naar boven moest. De sluis is deels bewaard gebleven, de spraakbekkens en het gebouw staan er nog, maar de sluisdeuren zijn verwijderd en het kanaal afgedamd. De schutsluis staat droog.


Het is inmddels vijf uur, tijd om de terugreis weer te aanvaarden. Het is een prachtige dag geweest met dank aan de bestuursleden van de Werkende Mens








De schutsluis